Rouw na het overlijden van een ouder (en een kind)

Na het nieuws dat de Amerikaanse acteur James Van Der Beek is overleden aan kanker, moest ik terugdenken aan een bijzonder filmpje dat hij twee jaar geleden maakte. Daarin vertelt hij over het overlijden van zijn moeder en deelt hij 11 inzichten over rouw die me zijn bijgebleven. Voor wie hem niet kent: James Van Der Beek werd bekend als Dawson in de serie Dawson’s Creek.

11 inzichten over rouw van James Van Der Beek

Toen James dit filmpje maakte was het drie jaar geleden dat hij zijn moeder verloor. Wat hij zegt over het overlijden van een moeder gaat denk ik ook op voor veel andere sterfgevallen.

1. Verwacht niet dat rouw logisch is

Rouw volgt geen duidelijk patroon. Je kunt niet voorspellen wanneer verdriet opkomt of waarom iets je ineens diep raakt.

2. Rouw is een emotionele achtbaan

Na een verlies kun je allerlei emoties ervaren die elkaar afwisselen. Verdriet, boosheid, spijt, opluchting: ook gevoelens die je misschien niet had verwacht kunnen onderdeel zijn van rouw.

3. Je kunt je rouwproces niet sturen

Je kunt (helaas) niet bepalen hoe lang rouw duurt of wanneer bepaalde emoties zich aandienen. Het proces ontvouwt zich op zijn eigen manier.

4. Er zijn geen verkeerde emoties

Een belangrijke boodschap van James is dat je jezelf niet moet veroordelen om wat je voelt. Ook emoties die ongemakkelijk of tegenstrijdig lijken, mogen er zijn.

5. Verdriet omzeilen kan niet

Als je iemand verliest van wie je houdt, hoort pijn daarbij. Er is geen manier om het verdriet simpelweg over te slaan. Om met David Kessler te spreken: ‘You gotta feel it, to heal it.’

6. Niemand kan precies weten wat jouw verlies betekent

Mensen zeggen soms: ‘Ik weet precies wat je doormaakt.’ Maar eigenlijk kan niemand dat weten. De relatie die jij had met degene die je verloor, was uniek.

7. Ieder rouwproces is anders

Niet alleen de relatie met een ouder verschilt van persoon tot persoon, ook de manier waarop iemand met verdriet omgaat is voor iedereen anders. Er bestaat geen standaardroute door rouw. Iedereen loopt zijn eigen pad.

8. Geef jezelf ruimte en tijd om te rouwen

James wenst mensen een zo volledig mogelijk rouwproces toe. Niet een proces dat sneller moet omdat anderen dat prettig vinden, maar een proces waarin alles wat zich aandient ruimte krijgt.

9. De buitenwereld gaat door terwijl jij rouwt

Een van de moeilijke kanten van verlies is dat jouw wereld veranderd is, terwijl het dagelijks leven van anderen doorgaat.

10. Kleine en onverwachte dingen kunnen groot verdriet oproepen

Een herinnering kan soms uit een onverwachte hoek komen. Een klein detail kan ineens een golf van emoties veroorzaken.

11. Laat emoties komen zoals ze komen

Misschien is dit wel de kern van James Van Der Beeks boodschap: allow, allow, allow. Laat emoties komen zoals ze komen en veroordeel jezelf niet om wat je voelt. Bij dat laatste wil ik even aantekenen dat de schrijvers van het boek Verlieskunst een kanttekening plaatsen bij emoties laten komen. Soms kan het teveel zijn, en dan is het goed om je aandacht op iets anders te richten.

Mijn ervaring met het overlijden van mijn vader versus mijn dochter Lucy

Tijdens het lezen van James’ inzichten moest ik onwillekeurig denken aan mijn eigen ervaringen met verlies. Daarbij merk ik hoe verschillend rouw kan voelen, afhankelijk van wie je verliest.

Vergeleken met het plotselinge overlijden van mijn dochter Lucy valt het verlies van mijn vader in het niet. Dat klinkt misschien een beetje gek om te zeggen, maar zo voelt het wel. Mijn vader had zeven jaar lang prostaatkanker, waarvan we wisten dat hij er niet van zou genezen. Na de diagnose hadden we nog heel veel tijd samen en hij overleed zeker niet plotseling.

Hiermee wil ik trouwens niets afdoen aan de pijn van het verlies van een ouder! Zoals ook blijkt uit de woorden van James Van Der Beek: het verlies van een vader of moeder kan enorm veel pijn doen.

Het is echt puur mijn ervaring dat ik het overlijden van mijn vader heb ervaren als een wereld van verschil met dat van mijn dochter Lucy. Mijn vader was tachtig en we wisten dat hij zou gaan overlijden. Lucy was pas 25 en haar overlijden was een donderslag bij heldere hemel waarvan ik nog steeds sta te trillen op mijn benen.

Ik mis je papa

Betekent dit dat ik de dood van mijn vader niet erg vind? Dat ik niet om hem rouw of treur? Nee, het betekent simpelweg dat ik vrede heb met de dood van mijn vader. Ik mis hem regelmatig, maar dat missen doet me geen pijn. Het is een zacht en liefdevol gevoel van melancholie.

Ik mis je papa.

Maar het is oké.

Dat kan ik van Lucy’s overlijden niet zeggen.

Tot slot

Het is bijzonder om te bedenken dat de man die zulke troostende woorden sprak over het verlies van zijn moeder, nu zelf wordt gemist door zijn vrouw, kinderen en iedereen die van hem hield. Zijn woorden over rouw krijgen daardoor ineens een extra lading.

Welke van James’ 11 inzichten treft jou het meest?