Ik moet het nog even verwerken of een plekje geven
Elisa van Ee schreef een boek met als titel: ‘Ik moet het nog even verwerken.’ Ik vond dat interessant, want de Belgische rouwdeskundige Manu Keirse benadrukt juist graag dat je het woord ‘verwerken’ beter kunt vermijden. Volgens hem roept het woord uitspraken op als: ‘
Heb je het nou nóg niet verwerkt?’
Dus wat heeft Elisa van Ee te zeggen over ‘iets verwerken’? Ze is niet de minste want ze is Bijzonder hoogleraar psychotraumatologie in ontwikkelingsperspectief, klinisch psycholoog, psychotherapeut en systeemtherapeut!
‘Ik moet het nog even verwerken’
Een variant op ‘Ik moet het nog even verwerken’ is ‘Ik moet het nog een plekje geven.’ Ook over die versie worden veel mensen bozig. Ze zeggen dan graag dingen als:
‘Waar moet ik het dan een plekje geven? Op de tweede plank achterin van het keukenkastje?’
Op de achterflap van haar boek schrijft Elisa van Ee dat dit boek voor iedereen is die wil begrijpen hoe het verwerkingsproces werkt. Dus ik was benieuwd naar haar antwoorden.
Je moet verwerken!
Elisa’s boodschap is duidelijk: als je iets naars meemaakt, dan moet je dat verwerken! Doe je dat niet, dan worden onverwerkte gebeurtenissen als een ‘sluipende ziekte’! Je kunt je verdriet vermijden, maar vroeg of laat betaal je daarvoor de prijs. En dan kun je denken aan gevoelens van angst, kwetsbaarheid, verbittering, verharding en psychische klachten.
Hoe werkt verwerken?
Nadat de lezer is geschrokken van de onheilspellende gevolgen van dingen niet verwerken, legt Elisa uit hoe je aan de slag kunt gaan met verwerken.
- Vertel je verhaal keer op keer. Door telkens je verhaal te vertellen, organiseer je onbewust je gedachten, gevoelens en gedrag. Het dwingt je om een beetje afstand te nemen om het te vertellen. Langzaam maar zeker ontstaat er samenhang tussen wat je is overkomen. Je verhaal opschrijven werkt ook.
- Kijk je pijn in de ogen en onderga het zonder te proberen er onderuit te komen. Erken dat het je raakt, en hoe het je raakt. Sta er bewust bij stil en reflecteer op jezelf.
- Bekijk wat er is gebeurd vanuit verschillende perspectieven en ontdek daardoor een (nieuwe) betekenis in wat je is overkomen.
- Praat over je pijn en verdriet met anderen. ‘Delen verbindt en herstelt,’ schrijft Elisa.
- Kies bewust voor compassie en vergeven.
- Kies voor veerkracht.
- Laat je troosten
Als je bovenstaande dingen doet, vindt heling plaats.
Verwerken is een keuze
Volgens Elisa is verwerken een proces waarvoor je kiest. Als de pijn diep en intens is, gaat verwerken niet vanzelf en moet je er dus bewust mee aan de slag. Elisa’s boek biedt hiervoor handvatten en informatie.
Tsja…
Elisa’s boodschap irriteert me
Na het lezen van Elisa’s boek kijk ik met nieuw begrip naar Manu Keirse en zijn antipathie tegen het woord verwerken. Ik merk dat Elisa’s uitgangspunt dat je actief aan de slag kunt gaan met ‘verwerken’ en dat je dan ‘heelt’ mij irriteert. Ik vind dat te gemakkelijk. Bovendien, als verwerken een keuze is en een kwestie van even doorpakken dan roept dat potentieel inderdaad de verwijtende vraag op:
‘Heb je het nou nóg niet verwerkt?’
De implicatie is dat mensen die na lange tijd nog steeds verdriet voelen er blijkbaar niet hun schouders onder hebben gezet, en hun verdriet niet hebben ‘verwerkt’. Het impliceert dat rouw maakbaar is. En als er iets is dat ik heb geleerd in de afgelopen vier jaren dan is het wel dat rouw rommelig en rauw is, en vol onverwachte verrassingen en valkuilen zit. Rouw is geen varkentje dat je weleens even kunt wassen.
‘You gotta feel it, to heal it’
‘You gotta feel it, to heal it,’ zegt de Amerikaanse rouw-expert David Kessler. Als iets onverwacht pijn doet, dan kun je dat zien als een signaal dat daar nog ‘iets zit’. Dat komt overeen met wat Elisa zegt, maar bij David Kessler kan ik het wel hebben. Ik denk omdat ik bij hem meer ruimte en erkenning voel dat rouw niet zo simpel is.
Oh nee, hoe moet dat met mijn man?
Terwijl ik dit boek las begon ik me steeds meer zorgen te maken over mijn man. Zelf voldoe ik behoorlijk aan Elisa’s adviezen van de pijn onder ogen zien, maar mijn man niet. Hij vindt het bijvoorbeeld heel erg lastig en pijnlijk om over onze dochter te praten. Ik moet toegeven dat ik het in die zin wel met Elisa eens ben: pijn en verdriet wegdrukken lijkt me niet gezond. Zachte heelmeesters maken stinkende wonden en zo…
Maar iets anders dat ik de afgelopen vier jaar heb geleerd over rouw is dat je een ander niet mag en kunt dwingen om te rouwen op jouw manier. Wie ben ik om aan de wonden van mijn man te peuteren, omdat ik dat beter vind? In dit hele rouwproces is het juist de kunst gebleken om elkaar de ruimte te geven te rouwen op onze eigen manier. Als ik Elisa van Ee’s boek lees dan doet mijn man het ‘verkeerd,’ en zal hij vroeg of laat de prijs betalen! Dat brengt me opnieuw bij David Kessler die zegt dat iemand die het moeilijk heeft een zacht kussen nodig heeft, niet een breekijzer.
Mijn conclusie over Ik moet het nog even verwerken
Het boek Ik moet het nog even verwerken is een pleidooi voor je emoties en pijn in de ogen durven kijken en ermee aan de slag gaan. Dat doe je door na te denken over wat er gebeurd is, je verhaal te vertellen en je emoties echt durven voelen.
Het mooie aan dit idee is dat het je controle biedt: je hoeft je niet permanent naar te voelen! Door aan de slag te gaan met je emoties en pijn kun je ze verwerken en een plekje geven en daarna kun je weer verder! Wat dat betreft doet ze me een beetje denken aan Lucy Hone die schrijft over veerkracht.
Kritiek op het concept ‘verwerken’
Tegelijkertijd is er de laatste jaren kritiek op de term ‘verwerken’. Experts als Manu Keirse vinden de term verwerken niet passend. Zelf vind ik ook dat deze ‘can-do’ theorie van een nare gebeurtenis actief verwerken te simpel is. Het gaat voorbij aan de complexiteit van bijvoorbeeld rouw. Zo heeft Elisa van Ee het nergens over de letterlijk fysieke veranderingen in het lichaam en brein na een ernstig verlies. Ze concentreert zich vooral op de psychologie van nare ervaringen in de ogen kijken en ze een plekje geven.
Tegelijkertijd moet ik toegeven dat dit boek niet zozeer over rouw gaat maar over nare gebeurtenissen in het algemeen. Wellicht is het mijn fout dat ik het vooral las vanuit de ogen van rouw om mijn kind.
Maar goed, ik vind het toch wat te simpel allemaal.
Ik moet het nog even verwerken lezen
Je vindt dit boek bij je lokale boekwinkel, de bibliotheek en natuurlijk bij bol.com.
