Onze mentale calculator: Hoe lang is het geleden?

Als iemand overlijdt zijn er een aantal voor de hand liggende vragen:

• Hoe oud was hij of zij?
• Was het plotseling?
• Hoe kwam het?
• En natuurlijk: Hoe lang is het geleden?

We stellen deze vragen vaak om in te schatten hoe we het beste kunnen reageren. Iemand van 95 die dood gaat roept een andere reactie op dan iemand van 25, zoals mijn dochter Lucy. En als iemand antwoordt: ‘Het is drie jaar geleden gebeurd,’ dan geven we een andere reactie dan als het tien dagen geleden is gebeurd. De vraag is:

Is dat erg?

Megan Devine vindt van wel.

Onze mentale calculator

Megan Devine is niet gediend van dit soort vragen. Zij vindt het vragen waarin een oordeel zit. Volgens haar worden ze gesteld vanuit de onbewuste gedachte:

‘I need to know how to compartmentalize this. I need to know how to sort this, so that I know how to respond.’

Volgens Megan is er een soort ‘brain math’ gaande in iemands hoofd. Iemand berekent op basis van het antwoord dat je geeft hoe erg jouw pijn en verdriet (mogen) zijn. Je antwoordt bijvoorbeeld:

‘Mijn moeder was 101 toen ze stierf.’

Grote kans dat iemand dan bijvoorbeeld zegt:

‘Dan had ze een mooie leeftijd zeg!’

Waarom David Kessler wél vraagt hoe lang het geleden is

Collega rouw-expert David Kessler is het met Megan Devine eens:  je kunt geen tijdslimiet op rouw zetten. Het  is een langzaam, persoonlijk proces. Maar toch stelt hij wel degelijk de vraag: ‘Hoe lang is het geleden?’  In het artikel ‘The Sixth Stage of Grief‘ van Experience Life Magazine legt hij uit waarom hij dat vraagt:

‘Asking someone how long it’s been since the loss is not about checking a box—it’s about understanding how long they’ve had to process the pain and how the journey has unfolded for them.’

Ik vind David Kessler en Megan Devine allebei heel behulpzaam als het gaat om rouw. Maar spreken ze elkaar hier tegen?

Het is niet de vraag die het probleem is, maar de intentie

David Kessler lijkt ook iets af te meten met de tijd: iemand die drie jaar geleden een verlies had, voelt zich anders dan iemand die tien dagen geleden verloor. Maar er is een groot verschil: bij David Kessler gaat het niet om vergelijken of oordelen, maar om inzicht in het persoonlijke rouwproces. De vraag: ‘Hoe lang is het geleden?’ is bij hem een hulpmiddel om te luisteren en te begrijpen hoe iemand het verlies verwerkt, niet om te bepalen hoe ‘erg’ het is. Of hoe iemand zich zou moeten voelen.

Het verschil zit hem in het doel en de mindset achter de vraag.

De kritiek van Megan Devine op de vraag: ‘Hoe lang is het geleden?’ is dat er een oordeel onder schuil gaat. De vraag legt iemands rouw langs een culturele meetlat. Maar David Kessler wil dit weten om inzicht te krijgen in iemands rouwproces. Hij wil weten hoe lang iemand al bezig is met het verwerken van het verlies. Dat maakt namelijk uit. In het eerste jaar voel je je doorgaans anders dan in het tweede jaar. En het derde jaar is ook weer anders, evenals het vierde jaar etc.

Het is dus een verschil tussen medeleven en interesse versus onbewust oordelen.

Voor mij is het drie jaar geleden

Toch blijft het een gevoelige vraag vind ik. Of hij nou gesteld wordt vanuit compassie of vanuit een onbewust oordeel: er gaat toch een bepaalde verwachting achter schuil. Als ik aan iemand moet vertellen dat Lucy’s overlijden drie jaar geleden is, dan voel ik een bepaalde druk over hoe het nu met mij moet zijn. Alsof met elk jaar dat verstrijkt de lat hoger ligt, en de verwachting dat ik ‘er overheen moet zijn,’ groter.

Dat beklemt mij.

Want de pijn en het verdriet zijn niet minder. Ze zijn mijn vaste metgezellen. En ik wil ze ook niet kwijt, want ze verbinden me met Lucy.

Hoogstens leer ik ze beter met me mee te dragen?