Tegenzetten na verlies en verdriet

In het programma De Verwondering vertelt theoloog Alex van Ligten hoe je als mens kunt omgaan met tegenslag. Zelf verloor hij zijn zoon aan suïcide. Hij zegt onder andere:

‘Je moet je moed bijeenrapen en een oerkracht vinden om de gewone dingen te blijven doen.’

Als voorbeeld leest hij het gedicht In de trein van Simon Carmiggelt voor.

In de trein – tegenzetten

In dit gedicht denkt Simon Carmiggelt aan zijn oudere broer Jan, die gestorven is in Kamp Vught, als de trein Vught passeert.

Voor moeder kwam een eind aan haar pakketten.
Zij streed, zolang Jan zat, met eigen wapen,
stond aan ’t fornuis haar moed bijeen te rapen,
zond zeven broden, zeven tegenzetten.

Mijn tegenzetten na Lucy’s overlijden

Wat ik zo mooi vind aan wat Alex van Ligten zegt, is dat hij het heeft over ‘gewóne dingen’ blijven doen. Dus niet heel bijzondere dingen zoals een wereldreis maken, een marathon lopen of een stichting beginnen, maar gewone, alledaagse handelingen. Ik herinner me hoe ik mij na Lucy’s uitvaart afvroeg: ‘Hoe nu verder?’ Ik had werkelijk geen idee. Dat ontredderde gevoel herken ik in deze woorden van Alex:

‘Toen hij begraven was, toen zat ik in een lege kamer. Hij was bij mij opgebaard in huis. En de kamer was leeg en alles was weer ‘gewoon’. En toen wist ik niet wat ik moest gaan doen. Toen ben ik maar gaan doen wat ik het liefste deed, vertalen.’

Eén van de dingen die ik maar ging doen was mijn dagelijkse hardlooprondje. Ik meen dat nu te herkennen als iets wat Alex een ’tegenzet’ noemt. Een ander voorbeeld van een tegenzet was vasthouden aan mijn dagelijkse routines om de dag vorm te geven. Zoals om drie uur fruit eten en daarna de was vouwen. En wat voor Alex van Ligten vertalen is, is voor mij bloggen.

Soms is mijn tegenzet niet meer dan: op tijd mijn bed opmaken, een kaarsje aansteken voor Lucy, of gaan lunchen met één van mijn andere, levende kinderen — kleine dingen die niets oplossen, maar me verbinden met het dagelijkse ritme. Juist in de gewone dingen ontstaat er ruimte om te ademen. Je hoeft het niet groots te maken, niet te ‘overwinnen.’ Het gewone leven is vaak het sterkste anker dat er is.

De dood niet schaakmat willen zetten

Tegelijkertijd vind ik het belangrijk om zogenoemde tegenzetten niet te gebruiken als een daad van verzet. Ik wil de dood niet als vijand zien, en proberen om hem schaakmat te zetten. Dat is volstrekt zinloos, want de dood wint uiteindelijk altijd.

Maar tegenzetten als een soort tegenwicht, ja, dat kan ik wel waarderen.

Zo koos de Amerikaanse rouwexpert David Kessler na het overlijden van zijn zoon en later zijn hond, erna een paar jaar voor om weer een hond in huis te nemen. Hij vond dat het na al het verlies tijd was voor een tegenbeweging: iets toevoegen.

Tot slot

Misschien herken jij je hierin. Misschien zijn jouw eigen tegenzetten heel anders — een wandeling met de hond, de planten water geven, iets koken, een kaars aansteken. Hoe klein ook — jouw eigen tegenzet mag precies zo zijn als jóu helpt. Soms is het er één per dag, soms geen. Dat is oké.

Deze aflevering kijken?

Je vindt deze aflevering van De Verwondering op de website van NPO.

Welke kleine handelingen helpen jou om de gewone dag weer op te pakken na verlies? Deel ze gerust hieronder, voor jezelf, of om anderen te inspireren.