Afscheid nemen loslaten wat dierbaar is van Riekje Boswijk-Hummel

Last updated on juli 6th, 2026 at 08:55 am

In ieder mensenleven zit verlies en afscheid. Als je verhuist moet je afscheid nemen van je huis en omgeving. Je kunt een baan verliezen. Een huwelijk kan stuklopen, je kunt bepaalde overtuigingen verliezen en een huisdier kan dood gaan.

Maar het grootste verlies is als iemand waarvan je houdt overlijdt.

En daarover gaat Riekje Boswijks boek Afscheid nemen loslaten wat dierbaar is. Haar beschrijving van een rouwproces lijkt op een reisbeschrijving.

Reisgids door het Land van Rouw

Stel je plant een reis naar, ik noem maar wat, Siberië. Je bent er nog nooit eerder geweest, en kent er heg noch steg. Grote kans dat je dan van te voren reisgidsen gaat
verzamelen en boeken leest over Siberië. Zo zorg je ervoor dat je, eenmaal in Siberië, weet wat je ongeveer kunt verwachten. De emoties die je voelt na een overlijden, kun je zien als de verschillende steden en dorpen waar je doorheen reist. In sommige blijf je wat langer, andere sla je eerst over.

‘Door het verloop van de hele reis te lezen, kun je beter begrijpen en zien waar je je in het proces bevindt en welke kant je uit moet.’

Maar, benadrukt Riekje Boswijk, er is niet één rouwproces. Het is voor iedereen weer anders. En je maakt de reis door het Land van Rouw telkens weer opnieuw.

Lekker dan…

Proces van afscheid nemen: 3 fases

Riekje Boswijk onderscheidt 3 fases in het rouwproces

1. Aanvaarden

In de eerste fase van Aanvaarding kom je volgens Riekje Boswijk langs verschillende stations.

1. Lift: de schrik! Je hoort het slechte nieuws. Je bewustzijn schiet als het ware de ruimte in. Sommige mensen vallen zelfs flauw. De herinneringen aan dit moment zijn later haarscherp. Je weet bijvoorbeeld nog precies waar je stond en hoe het rook.
2. Verdoving. Heb je jezelf weleens per ongeluk met een hamer op je duim geslagen? Het duurt soms even voordat je de pijn voelt! Daarmee kun je deze periode vergelijken. Het is een soort beschermingsmechanisme tegen teveel pijn.
3. Het hoofd. Je bewustzijn komt vanuit zijn reis in de ruimte terug in je lichaam. In je hoofd om precies te zijn. En daar zit je verstand. In deze fase probeer je met je verstand te begrijpen wat er is gebeurd. Net als in de fase van de verdoving probeer je jezelf tegen al teveel pijn te beschermen. In deze fase doe je dat door te proberen te begrijpen.
4. Het lichaam: In deze fase komen de emoties.
5. Het hart: Je voelt pijn en verdriet.

2. Afscheid nemen

Nadat de eerste schok is verwerkt moet je afscheid nemen. Stel je voor dat je iemand naar het vliegveld brengt voor een lange reis. Vlak voor hij door de poortjes loopt, omhels je elkaar een laatste keer extra stevig. Dat is volgens Riekje Boswijk-Hummel de kern van afscheid nemen:

Dichtbij elkaar komen!

Voordat je elkaar loslaat wil je elkaar nog één keer naderbij komen. De ander nog een keer echt ontmoeten, en jezelf te laten zien. De functie van dit diepe contact is dat
het gevoel van vervulling geeft. Het is áf. En dat maakt het vervolgens mogelijk de ander echt los te laten.

Riekje:

‘Ik denk dat je zelfs wel kunt stellen dat je iemand pas kunt loslaten wanneer je hem eerst wérkelijk hebt aangeraakt en wanneer je werkelijk door de ander
aangeraakt hebt gevoeld. Zolang je die aanraking niet hebt gevoeld, zul je een onaf gevoel houden, wil je nog iets. Het is goed om dit voor ogen te houden: loslaten is pas mogelijk wanneer alles is gezegd, wanneer er niets meer is blijven liggen.’

Afscheid nemen heeft in deze fase dus meer te maken met elkaar opzoeken. Afscheid nemen is heel dichtbij elkaar komen.

3. Rouw

De ander is er niet meer. Je bent alleen. Als de periode van afscheid zwaar was, voel je je misschien opgelucht. En dat kan dan weer voor schuldgevoel zorgen. Maar al snel duiken vervolgens eenzaamheid en pijn op. Riekje: Rouwen is voelen dat je alleen bent. Voelen dat de ander er niet meer is.

Innerlijke boedelscheiding: wat is echt van mij?

Interessant is dat Riekje het heeft over een boedelscheiding! Als je lang met iemand bent samen geweest, dan heb je samen een onzichtbare inboedel. Daarin zitten jullie
ideeën, waarden, normen en gewoontes. Zo kijk ik bijvoorbeeld nooit kostuumdrama’s omdat mijn man daar niet van houdt. En ik vind het niet gezellig om zonder hem te kijken.

Als de ander er niet meer is, moet je kijken wat je van die inboedel wilt houden. Wat echt van jou is, en wat meer van de ander was. In het geval van de kostuumdrama’s zou dit kunnen betekenen dat ik besluit die weer te gaan kijken. Dat deel van de onzichtbare inboedel wil ik niet houden.

Als iemand waarvan je houdt doodgaat, dan word je dus met jezelf geconfronteerd. Wie ben jij, zonder die dierbare? Riekje Boswijk zegt hierover:

‘Je mist niet alleen je partner als persoon, maar je wordt ook geconfronteerd met het feit dat je partner een flink aantal ‘gaten’ van jezelf opvulde. Al die gaten liggen nu weer kaal en leeg voor je.’

Even een heel praktisch voorbeeld: jij bent bijvoorbeeld slecht met cijfers. En je vindt er ook helemaal níets aan. Gelukkig regelde je partner jullie administratie! Nu hij er niet meer is, wordt dit ‘gat’ niet meer opgevuld!

Conclusie

Afscheid nemen hoort bij het leven. Je kunt niet van tevoren rouwen. Maar het kan geen kwaad om je eens te oriënteren op dat Land van Rouw. Niet omdat je er heen wilt, maar omdat ieder mens er ooit belandt! Het stukje over afscheid nemen vond ik confronterend: bij mijn vader heb ik dat kunnen doen, maar bij mijn dochter Lucy niet… Haar overlijden kwam als donderslag bij heldere hemel.

Riekje’s boek leest prettig, en biedt aanknopingspunten. Ze gaat echt op de emoties in, waarmee je te maken krijgt. En biedt handvatten. Tegelijkertijd vond ik het soms wel
moeilijk om de draad vast te houden. Want ze maakt wel erg veel onderverdelingen. Daardoor dacht ik soms echt:

‘Huh?! Waar zitten we nu?’

Toch vind ik dit boekje een aanrader. Omdat het zo menselijk en met oog voor emoties is geschreven.

Afscheid nemen lezen

Afscheid nemen, loslaten wat dierbaar is van Riekje Boswijk  is te koop bij je lokale boekhandel en bol.com