Verlieskunst: rouw als kans voor persoonlijke ontwikkeling?

In hun boek Verlieskunst bieden Mai-Britt Guldin en Carlo Leget een nieuwe manier om naar rouw te kijken. Ze doen dat door verschillende benaderingen van rouw  te combineren tot een nieuw, overkoepelend kader. Er zijn namelijk best veel verschillende manieren om met rouw en verdriet om te gaan en erover te praten.

Zo was iedereen het er lange tijd over eens dat rouw een kwestie is van loslaten. Dit idee kwam van Freud. Maar eind vorige eeuw kwam er een nieuw inzicht: voortaan hoef je niet meer los te laten maar te leren om anders vast te houden.

Als je in het Land van rouw aankomt dan kun je bij wijze van spreken kiezen uit allerlei verschillende wandelroutes/manieren om over rouw te denken. Zou het niet fijn zijn als je die kon onderbrengen in één grote ‘wandeling’?

Wandelroutes in Het land van rouw

Hieronder de belangrijkste wandelroutes:

1. De vijf fases van Elisabeth Kübler-Ross
2. De vier rouwtaken van William Worden
3. De continuing-bonds theorie van psycholoog Dennis Klass en collega’s
4. Het dual process-model van psychologen Margaret Stroebe en Henk Schut
5. Het model voor betekenisconstructie van psycholoog Robert Neimeyer

Kijk, hieronder heb ik de verschillende routes in Het land van rouw/ rouwmodellen in beeld gebracht:

Mijn favoriete routes zijn Continuing Bonds en het Dual Process Model.

Rouw als kans voor persoonlijke ontwikkeling

Toen ik tijdens mijn studie psychologie stage liep in een verpleeghuis waren er wekelijks interdisciplinaire overleg bijeenkomsten. Dan werden verschillende bewoners besproken door verschillende disciplines: een maatschappelijk werker, een psycholoog, een geestelijk begeleider en een verzorger. Iedereen deelde zijn of haar inzichten en kennis over een bewoner en zo kreeg je een heel compleet beeld en plan van aanpak.

Het IPM: Integratief Process Model

Het  Integratieve procesmodel (IPM) dat Mai-Britt en Carlo Legt presenteren doet me hieraan denken. Hun model gaat uit van vijf dimensies van rouw:

1. lichamelijk
2. emotioneel
3. cognitief
4. sociaal
5. spiritueel

Dit is de basis. Vervolgens integreren ze bestaande therapieën, hulpmiddelen, modellen uit de psychologie, de filosofie en de theologie met deze vijf dimensies van rouw. Hun belangrijkste boodschap is, als ik het goed begrijp, dat rouw een kans is. Een kans om als mens te groeien. Hun IPM model nodigt uit om rouw op een dieper, existentieel niveau te begrijpen. Rouw is volgens dit model niet alleen pijnlijk maar heeft ook de potentie om ons te helpen een dieper begrip van onszelf en het leven te krijgen en een authentieker leven te leiden.

Verlies en rouw zijn onvermijdelijk

Ieder mens krijgt hoe dan ook te maken met verlies en rouw in zijn leven. Dat is simpelweg hoe het leven als mens in elkaar zit. Dat maakt verlies en rouw een zogenoemde existentiële ervaring voor ons allemaal.

‘We rouwen wanneer we het verlies voelen van iets geliefds, oprechts, betekenisvols of waardevols.’

In hun boek Verlieskunst krijg je geen praktische tips of handvatten om te rouwen. Het is meer een bewustwording van wat rouw met je kan doen als je het toelaat. Rouw en verlies veroorzaken een aardbeving in je leven en alles komt op losse schroeven te staan. Daardoor worden dingen zichtbaar die normaliter verborgen bleven, en daar liggen kansen! Kansen voor persoonlijke ontwikkeling. Het doet me denken aan deze quote van Shakespeare:

‘We are all broken, that’s how the light gets in.’

Niet te verwarren met Leonard Cohen’s quote:

‘There is a crack in everything, that’s how the light gets in.’

Maar ze komen wat mij betreft op hetzelfde neer. Juist doordat er iets breekt ontstaan nieuwe mogelijkheden.

Rouw zet je leven op z’n kop

Niets is meer zeker, en je voelt de grond onder je bestaan schudden. Dat roept grote levensvragen op! Hoe ga je verder met je leven? Hoe wil je leven? Wie ben je eigenlijk? En ga zo maar door. Door rouw worden we geconfronteerd met wie we zijn en hoe we leven en bijna gedwongen om daarover na te denken. Mai-Britt en Carlo Leget:

‘Er zijn geen definitieve antwoorden. Het gaat om het vinden van een authentieke manier van omgaan met het bestaan.’

Het boek Verlieskunst geeft geen praktische handleiding of stappenplan voor optimaal rouwen. Het is meer een algemene denkwijze over rouw. Tegelijkertijd vind je door het boek verspreid wel vragen die je jezelf kunt stellen om te reflecteren op je leven en rouw. Zoals:

• Vind je sommige verliezen oneerlijker dan andere?
• Betekent dit dat je sommige verliezen terecht vindt?

Mijn conclusie over het boek Verlieskunst

Ik vond Verlieskunst een pittig boek om te lezen. Het is goed geschreven en uitgebreid gedocumenteerd. Daardoor raakte ik regelmatig overweldigd door alle informatie. Tegelijkertijd proberen Guldin en Leget wel degelijk het boek toegankelijk te maken door aan het eind van elke rouw dimensie het rouwproces van een fictieve vrouw Anna te beschrijven.

Op die manier wordt de theorie die je net hebt gelezen in praktijk gebracht. Ook helpen de vragen die je jezelf kunt stellen om het boek toepasbaar te maken op je eigen rouwproces. Niettemin denk ik niet dat ik dit boek goed had kunnen lezen vlak na Lucy’s overlijden. Zelfs nu vond ik het best lastig.

Heb ik iets nieuws geleerd van Verlieskunst?

Het idee om allerlei verschillende ideeën en theorieën over rouw te combineren tot één overzichtelijk model vind ik geweldig. Dat is veel handiger dan dat iedereen zijn eigen wiel gaat uitvinden. Maar als je me vraagt: ‘Heb je iets nieuws geleerd van Verlieskunst?’ dan moet ik het antwoord schuldig blijven.

Sterker nog, ik struikelde steeds over het idee van rouw als kans voor persoonlijke ontwikkeling.

Ik vind daar iets opportunistisch en functioneels in zitten. Alsof zelfs je persoonlijke leed gebruikt moet worden om jezelf als mens te verbeteren en te maximaliseren. Om met kabouter Lui te spreken:

‘Ik word daar zo moe van.’

Mag pijn en verdriet ook niet functioneel zijn? Geen hoger doel dienen? Ik vermoed dat Mai-Britt Guldin en Carlo Leget zouden antwoorden: ‘Natuurlijk mag dat!’ want het lijken mij zeer sympathieke mensen.

Maar dan loop je dus wel de kans mis om jezelf te verbeteren en authentieker te worden.

Webinar van Carlo Leget over zijn boek Verlieskunst

Hieronder een filmpje waarin Carlo Leget vertelt over zijn boek Verlieskunst.

Verlieskunst lezen?

Je vindt het boek Verlieskunst bij je lokale boekwinkel, de bibliotheek en natuurlijk bij bol.com.

P.S. De website verlieskunst.nl heeft niets te maken met het boek Verlieskunst.

Wat vind jij van het idee van rouw als kans op persoonlijke ontwikkeling?